FodikÇevir

Doğu Karadeniz’in Trabzon ilinin Akçaabat ilçesinde bugünün altmışlı yetmişli yaşlarındaki yetişkinlerinin yaklaşık kırk elli sene evvel birbirleriyle oynarken hırslanarak kıyasıya mücadeleye giriştikleri oyunlardan bir tanesi fodik adını taşımaktadır. Oyuna genel hatlarıyla bakıldığında Türk zekâ ve strateji oyunu olarak geçmişten bugüne oynanan Mangala adını taşıyan oyuna oldukça benzediği görülmektedir. Geçmiş zamanlarda bilhassa köylerde yaşayan çocukların dere kenarına giderek kendilerine eğlence yaratmak maksadıyla oynadıkları fodik, otuz altı taşla beraber iki ya da üç kişiyle oynanmaktadır.

Kaynak kişilerden edinilen bilgilere göre oyun için öncelikle dereden, dere kenarından otuz altı taş toplanır. Daha sonra bir büyük taş alınarak derenin kenarındaki yumuşak kumda yahut çimenin üzerinde iki kişi oynuyorsa üçer taneden toplam altı tane fodik adı verilen çukurlar oluşturulur. Toplanan otuz altı taştan kişi başına on sekiz adet düşer ve bu taşlar oyuncuların fodiklerine altışar tane gelecek şekilde dağıtılır. İlk başlayacak oyuncu kendi fodiklerinden birini seçer ve ondaki altı taşı saat yönünde olacak şekilde bir bir diğer fodiklere dağıtır. Bu sırada altı taşı aldığı fodiği de boş kalmış olur, çünkü kurala göre dağıtım bir sonraki fodikten başlamak zorundadır. Dağıtılan son taş da yerine koyulduktan sonra sonuncu fodik sayılır. Eğer son koyulan fodikteki taşlar çift ise oyuncu o fodikteki bütün taşları almaya hak kazanır. Şayet fodikteki taşların toplamı tek sayılardan birine tekabül ediyorsa oyuncunun hiçbir taş almaya hakkı olmaz ve sıra karşı oyuncuya geçer. Rakip diğer oyuncu gibi kendi önündeki üç fodikten birini içerisindeki taş sayısına göre hesaplayarak seçer ve seçtiği altı taşı bir sonraki fodikten başlayarak tek tek dağıtır. Son fodikteki taşlarının toplamı çift ise hepsinin sahibi olur tek ise hiçbir taşı kazanamaz ve oyun rakibine geçer. Fodikte taş kazanmanın bir diğer yolu da rakibin üç fodiğinden birini kumbara yapmaktır. Oyuncunun kendi fodiklerinin birinden seçerek dağıttığı taşların sonuncusu rakibinin fodiklerine denk gelir ve kendi taşı ile birlikte o fodikte toplam üç adet taş olursa bu tunç oldu demektir. Bir oyuncunun fodikte tunç yapması demek karşı rakibinin üç fodiğinden birinin sahibi olduğu anlamına gelir ve rakibinin artık iki fodiği kendisinin ise dört fodiği olur. Bu dördüncü fodik oyuncunun kumbarasıdır ve hem kendi koyduğu hem de rakibinin koyduğu her taş bu fodikte birikir. Rakip oyuncu kendi fodiğini kaybettiği için artık o fodiğe yalnızca taşlarını dağıtırken bir adet taş koyabilir. Son taşı o fodiğe gelse ve taşların toplamı çift olsa dahi oradaki taşları almaya hakkı yoktur, çünkü onu kaybetmiştir. Oyundaki son taş kazanma yöntemi ise eğer sırayla dağıtılmaya başlanan taşlar hem son fodikte hem de bir sonraki fodikte çift olursa oyuncu her iki fodikteki taşları almaya hak kazanır. Oyun, tüm taşlar bittiğinde ya da oyuncuların kendi taraflarında hiç taş kalmadığında biter. Ardından oyuncular tek tek kazandıkları tüm taşları sayar (KK: 1, 2, 3). Bu oyunda kazanan, taşları ilk bitiren değil taş sayısı en çok olan kişidir.

Oyunun çocuk gelişimine katkısı açısından bakıldığında öncelikle hesap yapabilme ve bir sonraki adımı düşünerek atabilme becerisi kazandırdığı görülmektedir. Aynı zamanda bulundukları her ortama uygun şekilde ve uygun malzemelerle eğlenebilme, yaşamın her anından zevk alabilme yetisini kazandırdığı görülür.

Kaynaklar

Kaynak Kişiler

KK1: Hava Akgün, 1955/Trabzon, ilkokul mezunu, ev hanımı, İstanbul/Maltepe. Derleme yeri ve tarihi: Trabzon/Akçaabat 28.04.2023.

KK2: Zeliha Kolot, 1956/Trabzon, ilkokul mezunu, ev hanımı, Trabzon/Akçaabat. Derleme yeri ve tarihi: Trabzon/Akçaabat 28.04.2023.

KK3: Nezire Çavuş, 1963/Trabzon, ilkokul mezunu, ev hanımı, Trabzon/Akçaabat. Derleme yeri ve tarihi: Trabzon/Akçaabat 28.04.2023.

Madde Yazarı

Dr. Berna Kolot

Madde Editörleri

Dr. Meryem ÖZDEMİR & Araş. Gör. Kadirhan Özdemir

ISBN

978-625-99966-0-8

İletişim

FodikÇevir

Kaynaklar

Madde Yazarı

Madde Editörleri

ISBN